حسن بيگلرى
42
سر البيان في علم القرآن ( فارسى )
مكهء معظمه ( در حدود سيزده سال ) مىباشد و آيات و سورى كه در اين مدت در مكه و نواحى آن نازل گرديده مكى ناميدهاند و روز ابتداى نزول قرآن را يوم الفرقان گويند . دورهء دوم نزول قرآن بعد از هجرت رسول خدا از مكه بمدينه تا زمان رحلت - آنحضرت است كه مدت آن قريب يازده سال مىباشد و آيات و سورى كه در مدينهء طيبه نازل شده مدنى ناميدهاند . اكثر مفسرين سورههائيكه در مكه و اطراف آن نازل شده مكى و سورههائى كه در مدينه و اطرافش شرف نزول يافته مدنى نام نهادهاند ولى دستهاى از مفسرين معتقدند ، مكى سورههائى است كه در بارهء اهل مكه نازل شده و لو آنكه نزول آنها در مدينه باشد و مدنى سورههائى است كه دربارهء اهل مدينه نازل گرديده اگر چه نزول آنها در مكه باشد . اما بطور كلى سورههاى مكى ، سور و آياتى است براى دعوت خلق بتوحيد و خداشناسى و شامل كليات دين و آئين مىباشد ( مانند احتراز از شرك ، ايمان بخداى يكتا و روز قيامت ، اعتقاد بغيب و فرشتگان ) و مدنى سور و آياتى است كه بعد از هجرت خاتم انبياء صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از مكه بمدينه نازل شده و مشتمل بر بيان حدود و واجبات و احكام و قوانين تشريعى و اوامر و نواهى است . ناگفته نماند كه قسمتى از آيات بعضى از سور قرآن مكى و برخى مدنى است و باعتبار اكثر آيات و يا به لحاظ آيههائى كه در آغاز سورهء مكى يا مدنى است تمام سوره را مكى يا مدنى بشمار آوردهاند مانند سورهء عنكبوت كه مكى است و حال آنكه يازده آيهء از آن كه دربارهء منافقان نازل شده مدنى است . نكته قابل توجه اينكه رسول اكرم ، امّى بوده يعنى بمكتب نرفته و نزد كسى درس نخوانده و قلم بدست نگرفته تا سطرى از قرآن يا غير آن بنويسد ، بلكه هنگام وحى ، تمام الفاظ و جملات و آيات قرآن را در سينهء خود ضبط كرده و بدون اندك تغييرى باصحاب القاء و به آنان تعليم ميداد و بزرگان صحابه را به نوشتن و خواندن و